3. Financieel perspectief

Omschrijving activiteit begroting

Leeswijzer financieel perspectief

De financiële positie van de gemeente wordt bepaald door een combinatie van eerder vastgestelde maatregelen, nieuwe ontwikkelingen en onvermijdelijke kostenstijgingen. Om inzichtelijk te maken hoe het financiële beeld voor de komende jaren ontstaat, bouwen wij dit hoofdstuk stapsgewijs op. Wij beginnen met de taakstellingen die reeds onderdeel zijn van de begroting 2026-2029. Vervolgens laten wij zien wat het totale financiële perspectief is nadat alle bekende ontwikkelingen zijn verwerkt. Vervolgens lichten wij de belangrijkste onderdelen van dit financiële perspectief nader toe. Hierdoor ontstaat inzicht in de vraag hoe het financiële resultaat zich ontwikkelt en welke factoren daarbij een rol spelen. Wij sluiten af met een overzicht van de onontkoombare en onvermijdbare keuzes waarvoor de gemeente de komende jaren staat en waarvan de financiële effecten betrokken worden bij de verdere uitwerking van de programmabegroting.

Aanvullend op ons financieel inzicht heeft de VNG een brief naar haar leden verstuurd met een begrotingsadvies 2027-2030. De VNG benadrukt nogmaals de onzekere financiële tijden en geeft aan dat het ravijnjaar wordt uitgesteld naar 2028 vooral door voorgenomen bezuinigingen in de jeugdzorg en de WMO. Haar advies is om vooralsnog deze bezuinigingen kostenneutraal op te nemen in het meerjarenperspectief. Dit advies hebben we gevolgd.

3.1 Financieel perspectief 2027-2030

Terug naar navigatie - 3. Financieel perspectief - 3.1 Financieel perspectief 2027-2030

Omschrijving activiteit begroting

In onderstaande tabel is het financiële perspectief van de gemeente weergegeven. Als vertrekpunt is het structureel en reëel evenwicht (SRE) uit de begroting 2026-2029 genomen. Vervolgens zijn de effecten van de meicirculaire, loon- en prijsontwikkelingen, verbonden partijen, autonome ontwikkelingen en onvermijdbare keuzes verwerkt. Hierdoor ontstaat het actuele financiële beeld voor de komende jaren.

Samenvatting financieel meerjarenperspectief SRE*
(bedragen x € 1.000)
2026 2027 2028 2029 2030
SRE begroting 2026-2029 81 2.141 -790 -401 ntb
Effect meicirculaire 2.956 2.802 2.642 2.718
Belasting, huren & ozb 815 899 983 1.067
Loon en prijsontwikkelingen -2.824 -3.044 -3.044 -3.044
Verbonden partijen -711 -981 -1.148 -1.222
Autonome ontwikkelingen -3.470 -3.595 -3.720 -3.720
Effect onvermijdbare-keuzes -630 -630 -630 -630
SRE kaderbrief 2027-2030 -1.723 -5.339 -5.318 -4.831
*SRE: Structureel en Reëel evenwicht

3.2 Reeds opgenomen taakstellingen in begroting 2026-2029

Terug naar navigatie - 3. Financieel perspectief - 3.2 Reeds opgenomen taakstellingen in begroting 2026-2029

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de taakstellingen die reeds opgenomen zijn in de begroting 2026-2029. Deze maatregelen zijn eerder vastgesteld en dragen bij aan het herstel van het structureel evenwicht tussen baten en lasten. Op basis van voortschrijdend inzicht constateren wij echter dat twee taakstellingen naar verwachting niet of slechts beperkt realiseerbaar zijn. Het betreft “de toerekening van personeelskosten en overhead aan investeringen en projecten” en “het activeren van voorbereidingsbudgetten”. In het verdere financiële perspectief wordt hiermee rekening gehouden.

Toelichting opgenomen taakstellingen in begroting 2026 - 2029
(bedragen x € 1.000)
2026 2027 2028 2029
Geen rentetoerekening aan reserves 170 170 170 170
Toerekening personeelskosten aan investeringen/projecten 1.000 1.100 1.200
Overhead toerekenen aan investeringen/projecten 150 175 200
Toerekening anterieure overeenkomsten 300 300 300
Voorbereidingsbudgetten activeren 300 300 300
Post onvoorziene uitgaven verlagen 50 50 50 50
Kostendekkendheid heffingen 300 300 300
Kostenstijging ombuigen Sociaal Domein -70 500 1.500 1.500
Doorlichten gemeentebegroting 200 200 200
Totaal 150 2.970 4.095 4.220




3.3 Belangrijkste financiële ontwikkelingen

Terug naar navigatie - 3. Financieel perspectief - 3.3 Belangrijkste financiële ontwikkelingen

Omschrijving activiteit begroting

Het financieel perspectief laat zien dat de gemeente de komende jaren wordt geconfronteerd met aanzienlijke kostenstijgingen. Een belangrijk deel hiervan wordt veroorzaakt door loon- en prijsontwikkelingen, stijgende bijdragen aan verbonden partijen en autonome ontwikkelingen die geschetst zijn. Zonder aanvullende maatregelen komt de financiële ruimte hierdoor verder onder druk te staan. Dit vormt de aanleiding voor de eerste contouren van het financieel actieplan die later in deze kaderbrief worden gepresenteerd. Om inzicht te geven in de opbouw van het financiële perspectief worden hieronder de belangrijkste ontwikkelingen nader toegelicht. Per onderdeel volgt een toelichting op welke financiële effecten zijn verwerkt en hoe deze bijdragen aan het totale meerjarenbeeld.

  • Ontwikkeling belastingopbrengsten, huren en OZB
  • Ontwikkeling lonen en prijzen
  • Ontwikkeling bijdragen aan verbonden partijen
  • Ontwikkeling autonome kosten
  • Onvermijdbare en onontkoombare keuzes

Excel-tabel

Omschrijving activiteit begroting

3.3.1. Toelichting ontwikkeling belastingopbrengsten, huren en OZB

Onderstaande tabel laat zien welke ontwikkelingen zijn verwerkt in de geraamde opbrengsten uit belastingen, huren, pachten en de onroerendezaakbelasting (OZB).

De stijging van de inkomsten wordt slechts gedeeltelijk veroorzaakt door beleidsmatige keuzes. Een belangrijk deel van de groei ontstaat doordat de werkelijke waardestijging woningen in 2024, hoger lag dan de begrote waardestijging van woningen. We kunnen dus de begroting voor 2027 verhogen zonder deze verhoging door te berekenen aan de woning eigenaren. Daarnaast is rekening gehouden met een verhoging van 10% van de OZB opbrengsten voor niet-woningen, gelijk aan 2026. In 2025 zaten we 23 tot 30% onder het Drenths gemiddelde, met de verhogingen van 2026 en 2027 groeien we hier naartoe.

De overige mutaties hebben betrekking op reguliere ontwikkelingen binnen de gemeentelijke belastingen en opbrengsten uit huren en pachten. De tabel laat daarmee zien welke inkomstenontwikkelingen reeds in het financiële perspectief zijn verwerkt.

Excel-tabel

Toelichting belasting, huren en OZB
(Bedragen x € 1.000)
2027 2028 2029 2030
Belastingen 246 246 246 246
Huren en pachten 29 29 29 29
OZB tariefsverhoging niet woningen (10%) 380 464 548 632
Indicatie OZB door waardestijging woningen 160 160 160 160
Totaal inkomsten 815 899 983 1.067

Omschrijving activiteit begroting

3.3.2. Toelichting ontwikkeling lonen en prijzen

Onderstaande tabel laat zien welke effecten loon- en prijsontwikkelingen hebben op de gemeentelijke begroting in de komende jaren. Deze ontwikkelingen behoren grotendeels tot de autonome kostenstijgingen waar de gemeente slechts beperkt invloed op heeft.

De loonontwikkeling van de eigen organisatie is gebaseerd op de meest recente cao-afspraken en verwachtingen ten aanzien van toekomstige salarisontwikkelingen. Daarnaast is rekening gehouden met prijscompensatie voor reguliere budgetten, subsidies en verschillende uitvoeringskosten. Binnen het sociaal domein en het leerlingenvervoer is sprake van hogere indexeringspercentages. Dit hangt samen met de aard van deze voorzieningen en de contractuele afspraken die hierover zijn gemaakt. Hierdoor stijgen de kosten binnen deze onderdelen sneller dan de algemene prijsontwikkeling. De tabel laat zien dat loon- en prijsontwikkelingen een substantieel effect hebben op het financiële perspectief van de gemeente en daarmee een belangrijke verklaring vormen voor de toenemende financiële druk in de komende jaren.

Excel-tabel

Toelichting ontwikkeling lonen en prijzen
(Bedragen x € 1.000)
Percentage 2027 2028 2029 2030
Loonontwikkeling eigen organisatie CAO -1.040 -1.260 -1.260 -1.260
Prijscompensatie regulier 2,12% -582 -582 -582 -582
Prijscompensatie subsidies 2,10% -144 -144 -144 -144
Loon- en prijscompensatie sociaal domein 3,96% -1.021 -1.021 -1.021 -1.021
Loon- en prijscompensatie leerlingenvervoer 4,10% -36 -36 -36 -36
Totaal -2.824 -3.044 -3.044 -3.044

Omschrijving activiteit begroting

3.3.3. Toelichting bijdragen aan verbonden partijen

Onderstaande tabel geeft de verwachte ontwikkeling weer van de gemeentelijke bijdragen aan de verbonden partijen. De stijging wordt voornamelijk veroorzaakt door loon- en prijsontwikkelingen en ontwikkelingen binnen de uitvoering van de betreffende organisaties.

Uw raad is hierover recent geïnformeerd via de behandeling van de begrotingen en zienswijzen van de verbonden partijen. De financiële effecten zijn in deze kaderbrief verwerkt en maken onderdeel uit van het meerjarig financieel perspectief.

Excel-tabel

Toelichting verbonden partijen
(bedragen x € 1.000)
2027 2028 2029 2030
Emco -159 -260 -261
GGD -333 -333 -333 -333
Recreatieschap Drenthe -2 -1 -2 -2
RUD -183 -183 -183 -183
VRD -193 -305 -369 -441
Publiek vervoer -2
Totaal -711 -981 -1.148 -1.222

Omschrijving activiteit begroting

3.3.4. Autonome ontwikkelingen
Onder de autonome ontwikkelingen zijn een viertal opgaven genoemd. Op basis van het ontstane inzicht in de benodigde formatie en inhuur is duidelijk geworden wat de concrete opgave en strategische vraagstukken zijn. Het is duidelijk welke formatie benodigd is om onze huidige taken goed uit te voeren. Daarnaast zullen in de begroting 2027-2030 de kapitaallasten worden opgenomen voor de nieuwe Gemeentewerf en zijn de financiële gevolgen van twee praktisch niet uitvoerbare taakstellingen in beeld gebracht.

Excel-tabel

Toelichting autonome ontwikkelingen
(bedragen x € 1.000)
2027 2028 2029 2030
Overschrijding personeelskosten en inhuur -1.500 -1.500 -1.500 -1.500
Kapitaallasten de nieuwe Werf -520 -520 -520 -520
Niet toerekenen personeelskosten/overhead -1.150 -1.275 -1.400 -1.400
Activeren voorbereidingskredieten niet mogelijk -300 -300 -300 -300
Totaal -3.470 -3.595 -3.720 -3.720

Omschrijving activiteit begroting

3.3.5. Onontkoombare en onvermijdbare keuzes
Naast de autonome ontwikkelingen zien wij een aantal opgaven waarvoor besluitvorming op korte termijn noodzakelijk is. Het betreft onder andere de implementatie van de nieuwe Archiefwet, de samenwerking binnen i-Boce, de regionale Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulp Drenthe en de vervanging van hybride vergaderapparatuur. Deze opgaven vloeien voort uit wettelijke verplichtingen, regionale afspraken of de continuïteit van de gemeentelijke bedrijfsvoering. De financiële effecten zijn opgenomen in het meerjarig perspectief. Een nadere inhoudelijke uitwerking van deze opgaven volgt bij de programmabegroting 2027.

Excel-tabel

Onoverkomelijke en onvermijdbare keuzes
bedragen (x € 1.000) 2027 2028 2029 2030
GR-jeugdhulp regio Drenthe (prog 3) 245 245 245 245
Implementeren nieuwe archiefwet per 1 januari 2027 in samenhang met PVA DIV-cluster (prog 5) 100 100 100 100
Samenwerking i-Boce (prog 5) 250 250 250 250
Vervanging hybride vergaderapparatuur (prog 5) 35 35 35 35
Totaal 630 630 630 630